Dilwale Dulhania Le Jayenge
autorka: Anupama Chopra British Film Institute 2002
Rozdział V cz.3
Przewrót moralny
Jednak Raj
nie chce uciekać. To jest ta ogromna rewolucja,jaką daje
nam DDLJ. Bunt jest częścią bollywoodzkiej formuły filmowego
romansu. Każda dekada ma swoją bardzo znaczącą love story, w
której w jakimś momencie bohaterowie stają do konfrontacji z
rodzicami. W klasycznym „Mughal-e-Azam” (1960),
quasi-historycznym eposie, książę Salim występuje zbrojnie
przeciwko swojemu ojcu, cesarzowi Akbarowi, bo Akbar
sprzeciwia się jego romansowi z prostą pałacową tancerką.
Salim zostaje pokonany i skazany na śmierć przez własnego
ojca. Ostatecznie cesarz go ułaskawia, ale obiekt jego
pożądania, Anarkali, zostaje zamurowana żywcem w lochach.
Następne pokolenia wybierały łatwiejszą opcję - wspólną
ucieczkę. W blockbusterze Raja Kapoora „Bobby”, tuż przed
ucieczką bohater, 18-letni Raj, pyta ojca, zimnego
biznesmena, „Yeh meri zindagi hai, iska faisla karnewale aap
kaun hote hain?” („To moje życie. Kim jesteś, żeby za mnie
decydować?”)
Piętnaście lat później inny Raj, w „Qayamat Se Qayamat Tak”,
mówi swojej dziewczynie Rashmi, „O moim czy twoim życiu nie
decyduje ani twój, ani mój ojciec. Nie mają takiej władzy.
Jesteśmy ich dziećmi, a nie ich własnością.” Raja w filmie „Dil”
(1990) idzie jeszcze o krok dalej. Kiedy ojciec dziewczyny,
którą kocha, nie ustępuje, wdziera się on do domu Madhu,
zamyka się z nią w pokoju, łamie drewniany taboret, podpala
go i – na oczach jej ojca patrzącego przez płonące okno,
robi z nią siedem uświęconych „pheras” (okrążeń) dookoła
ognia. Żeby przypieczętować to niezwykłe małżeństwo, nacina
sobie palec i znaczy przedziałek na głowie Madhu własną
krwią, namiastką ślubnego „sindooru” (cynobru), jaki na
włosach noszą indyjskie mężatki.
Wielu kochanków ucieka (często na motocyklach), a potem
zakłada dom w sielskiej okolicy. W „Love Story” (1981) Bunty
i jego 16-letnia najdroższa chronią się w dolinie kwiatów, w
której budują sobie drewniany dom. Dom ma słomiany dach,
zasłony i nawet tabliczkę na drzwiach „Bunty i Pinky”. On
dostaje pracę drwala w podbliskiej wsi, ona sprząta i
gotuje. Oczywiście to, że dzielą dom nie oznacza, że dzielą
też łoże. Ona śpi w hamaku, on na podłodze. Nie są parą
dorosłych tworzących związek, tylko dziećmi bawiącymi się w
dom.
Odstępstwo Raja z DDLJ od obowiązujących zasad jest
wyjątkowe. Raj buntuje się odmawiając buntu. Mówi do Simran:
„Main tumhe bhagakar ya churakar le jane nahin aaye hun.
Bhale meri paydaish England main hui ho par hun main
Hindustani. Main yahan tumhe apni dulhan banane ke lyie aaya
hun aur tumhe yahan se e jaoonga tabhi jab tumhare bauji
khud tumhara haath mere haath main denge.”
„Nie przyjechałem tu, żeby z tobą uciekać, lub cię wykradać.
Może i urodziłem się w Anglii, ale jestem Indusem.
Przyjechałem, żeby zabrać cię stąd jako moją żonę. Zrobię to
tylko wtedy, kiedy Bauji odda mi twoją rękę.”
W późniejszych scenach i Lajjo i Dharam Veer, niezależnie od
siebie, sugerują Rajowi, że powinien uciec z Simran. W
niezwykle wzruszającej scenie Lajjo daje Simran swoją
biżuterię - jedyną rzecz, jaka do niej należy – i każe
obojgu wyjechać. Ale Raj odmawia. Są zawsze dwie drogi,
tłumaczy Lajjo, dobra i zła. I choć zła jest kusząco łatwa,
on woli tę trudniejszą, właściwą drogę. Bo, jak mówi, nie ma
zamiaru porywać, czy wykradać Simran. Chce ją poślubić za
zgodą całej rodziny.
W filmie „Prem Rog” (1982) Raja Kapoora, feudalnym dramacie o
zakazanym, ponownym małżeństwie wdowy, owdowiała córka
właściciela ziemskiego zakochuje się w przyjacielu z
dzieciństwa. Thakur, który boi się, że jego dziecko dozna
potępienia za przełamanie tabu i ponowny ślub, namawia
chłopaka, Deva, żeby z nią uciekł. Lecz Dev odmawia mówiąc,
że ta bitwa to wojna moralna,”dharam yudh”, w której nie ma
kompromisów. Dla Raja również poślubienie Simran staje się „dharam
yudh”. Uważa on, że ich miłość pokona wszelkie przeciwności.
Jego postawa jest także echem decyzji bohaterów filmu Yasha
„Kabhi Kabhie”. Kiedy rodzice filmowej Pooji aranżują jej
ślub z innym mężczyzna, Amit także decyduje, że nie powinni
się im sprzeciwiać. Mówi:
„Hamen hoi hak nahin paunchta hai ki hum apni khushi ke liye
apne ma-baap ke armanon ka gala ghot de, unki lashon par
apne pyar ka mahal banaye”
„Nie wolno nam dławić decyzji naszych rodziców dla własnego
szczęścia i budować pałacu naszej miłości na martwym ciele.”
(W długiej mowie w finale DDLJ Raj przemawia prawie tymi
samymi słowami,
„Humko koi hak nahin paunchta ki hum inko dukh pauhakar apni
kushiyon ke mahal khade karen”. „Nie mamy prawa ranić ich i
na tym budować pałac naszego szczęścia – przypisek A.Ch)
Amit, pochmurny poeta, w milczeniu przygląda się z daleka,
jak jego ukochana zostaje wydana za mąż. Raj, współczesny
yuppie, ani myśli robić tak samo. Zamiast tego, jak rzutki
dyrektor generalny, przy pomocy strategii i nieugiętej woli
przejmujący konkurencyjną firme, Raj podbija członków
rodziny Simran, jednego po drugim (w wywiadzie dla
Filmfare'a z kwietnia 1996, Shah Rukh mówi, że jego
małżeństwo było „jak z Dilwale”. Rodzice jego żony, Gauri,
umierali na myśl o tym związku. Ale on zdołał „patao”
(obłaskawić) wszystkich jej krewnych, „jednego po drugim” -
przypisek A.Ch).
Udając, że jest bogatym inwestorem chcącym kupić ziemię, Raj
dostaje się zarówno do domu rodzinnego Kuljeeta, jak i
Simran. Podobnie jak w „Hum Aapke Hain Kaun” Barjatyi, DDLJ
także pokazuje nam portret dużej, wielopokoleniowej,
indyjskiej rodziny. W Londynie rodzina jest tylko komórką
podstawową, ale w Punjaie rozszerza się na dalszych krewnych
i sąsiadów. Nie powoduje to żadnych zaburzeń czy waśni.
Wszyscy jej członkowie są pogodni, żyją w zgodzie ze sobą i
znają swoje miejsce w świecie. Kobiety pracują w kuchni i
podają jedzenie, mężczyźni gawędzą i grają w szachy. Nie
wiemy, czy ktokolwiek z nich jest gdzieś zatrudniony. Domy
są wygodne, ale nie luksusowe. To jest świat utopii, być
może mniej słodko polukrowany niż u Barjatyi, ale dokładnie
taki sam.
Korzystając z zamieszania związanego z przygotowaniami do
ślubu, Raj zaczyna dokonywać inwazji w głąb rodu. Oczarowuje
każdego z członków rozległej rodziny Simarn po kolei. Aditya
tworzy typową punjabską atmosferę weselną, z prawie
nieustannymi gana-bajana (śpiewami) i chai-pani (jedzeniem)
(o ironio, sam Aditya nie znosi wielkich wesel. Jego własny
ślub w 2001 był skromną, prywatną uroczystością – przypisek
A.Ch). Także i w tym DDLJ przypomina „Hum Aapke Hain Kaun”,
choć Aditya bardziej niż Barjatyę, naśladuje własnego ojca.
Yash jest specjalistą od filmowych ślubów. Ekstrawaganckie
punjabskie wesele, które międzynarodowa widownia poznała
dzięki „Monsunowemu weselu” Miry Nair (2001), tak naprawdę
po raz pierwszy obejrzeliśmy w filmach Yasha.
W „Kabhi Kabhie” napisy początkowe pojawiają się podczas
sekwencji z wesela – kobiety grają na „dholak” (bębenkach), a
panna młoda czeka w małżeńskim łożu, z opuszczoną głową i
drżącym ustami. W „Silsila” kochankowie spotykają się po raz
pierwszy na weselu i flirtują ze sobą podczas piosenki. Cała
pierwsza połowa „Chandni” jest niemal w całości poświęcona
ślubnym rytuałom. Kochankowie spotykają się i romansują
przez kilka dni trwania wesela. Później, podczas własnych
zaręczyn, oboje śpiewają i tańczą. Pieśni weselne w filmach
Yasha często śpiewane były przez jego żonę, Pamelę. Aditya
kontynuuje tę praktykę. W ludowej piosence „Ghar aaja
pardesi” („Wróć do domu wędrowcze”), która brzmi także
podczas uroczystości ślubnych w DDLJ, słychać głos Pameli.
W ciągu konwencjonalnych czynności związanych z
przygotowaniami do ślubu, Raj staje się niekonwencjonalnym
elementem. Przychodzi jako przyjaciel Kuljeeta, ale bardzo
szybko przenosi swoje oddanie na domowników z rodziny Simran.
Wyjmuje więc tacę ze słodyczami z rąk Lajjo i serwuje je
gościom. Podczas większości indyjskich ślubów pan młody i
panna młoda nie są sobie równi. W bardzo znaczącej scenie z
filmu Raja Kumara Santoshi „Lajja” (2001), dwoje
uciekinierów pojawia się na ślubie bez zaproszenia.
Mężczyzna mówi kobiecie, jak zidentyfikować ojca panny
młodej: to ten, który nieustannie zgina kark, kłaniając się
wszystkim po kolei, bardzo nisko. Choć i dawanie i
przyjmowanie posagu jest w Indiach zabronione, to nadal
monetarna wymiana jest powszechnie praktykowana, zwłaszcza w
niektórych społecznościach. Nieustanne molestowanie panny
młodej o pieniądze jeszcze po ślubie, a nawet zabójstwo dla
przejęcia posagu nie jest rzadkością.
Wobec tych ponurych realiów (które oczywiście nie mają
wstępu do świata DDLJ), zachowanie Raja jest radykalne. W
późniejszych scenach pomaga on młodszej siostrze Baldeva
wybrać odpowiednie sari, podaje gościom napoje i przynosi
worek ziarna do kuchni. Raj jest jedynym mężczyzną, który
wchodzi w przestrzeń przeznaczoną dla kobiet. Siedzi z nimi
w kuchni i gawędzi, obierając marchewkę. W jednej z
wyciętych scen, Raj zasiada w kuchni, otoczony przez
domowniczki. Opowiada im o dwojgu bezimiennych kochankach
rozdzielonych przez upór ojca dziewczyny. Kobiety słuchają
jak zaczarowane, a niezamężna ciotka, porwana opowieścią,
trzyma go nawet za rękę.
Tłumaczenie: Mowilka
© Tekst chroniony prawem autorskim.
Wykorzystanie i publikacja w całości lub we fragmentach jedynie za zgodą serwisu.
Więcej informacji w dziale "strona"
>> przeczytaj o filmie w dziale
filmografia
>> zobacz galerię zdjęć z filmu